Korzenie Tyrańskich – historia i pochodzenie nazwiska

Pod koniec XVI wieku zbrojna służba u boku władcy nierzadko otwierała przed szlachtą drogę do zaszczytów i majątku. W tym trudnym, lecz fascynującym okresie odnajdujemy ślad Stanisława Tyrańskiego. Jego nazwisko zostało uwiecznione w spisie oddziałów tak zwanej „armii nadwornej” z maja 1577 roku, będącej w istocie zaciężną gwardią króla Stefana Batorego. Formacja ta, sformowana przez nowo wybranego monarchę w pierwszych latach jego panowania, odegrała kluczową rolę w starciu z buntującym się przeciwko królowi Gdańskiem.

Wspomniana armia przeszła chrzest bojowy w bitwie nad Jeziorem Lubieszowskim, do której doszło 17 kwietnia 1577 roku (nieopodal Tczewa). Gwardia nadworna, dowodzona przez znakomitych oficerów o ogromnym doświadczeniu (m.in. hetmana nadwornego Jana Zborowskiego), wsławiła się doskonałym wyszkoleniem. Składała się głównie ze świetnie zorganizowanej jazdy – przede wszystkim rodzącej się wtedy do nowej, ciężkozbrojnej formy husarii, ale też chorągwi kozackich oraz specjalnych oddziałów wsparcia piechoty, wyposażonych m.in. w hakownice na wózkach. W takich właśnie warunkach militarnych i operacyjnych działał Stanisław Tyrański.

Jak wynika ze szczegółowego „Popisania żołnierzów wszystkich KJM jezdnych i pieszych” z 12 maja 1577 roku, Stanisław Tyrański służył w rocie pieszej pod dowództwem rotmistrza Andrzeja Firleja. Była to nowo sformowana jednostka, zorganizowana już po kwietniowej bitwie z siłami Gdańska, stanowiąca odpowiedź na zapotrzebowanie na oddziały oblężnicze. Piechota pod komendą Firleja dzieliła się na dziesiątki. Stanisław był jednym z żołnierzy przydzielonych do oddziału dziesiętnika (prawdopodobnie o nazwisku Robiński ).

Obecność przedstawiciela rodziny Tyrańskich w formacjach pieszych pod dowództwem tak wpływowego rotmistrza jak Andrzej Firlej – w tamtym czasie również kasztelana i starosty – to ciekawy przyczynek do historii rodu. Piechota, choć często ustępująca prestiżem jeździe husarskiej, w realiach wojny z ufortyfikowanym Gdańskiem stała się formacją absolutnie kluczową. Król Batory niezwykle cenił żołnierzy zdolnych do prowadzenia trudnych prac oblężniczych, co nadaje służbie Stanisława szczególną wagę w kontekście ówczesnej myśli wojskowej. Służba ta nierzadko wiązała się z perspektywą dalszej kariery wojskowej, chociażby w nadchodzących wkrótce trudnych kampaniach moskiewskich.

Burzliwe lata walk o odzyskanie przez Polskę niepodległości, a następnie o utrzymanie wschodnich granic w latach 1918-1921, wymagały niezwykłego poświęcenia. Tysiące żołnierzy przelewało krew na różnych frontach i w odległych zakątkach świata. Dowodem na heroizm przodków z rodziny Tyrańskich są dwa nazwiska uwiecznione na oficjalnej „Liście odznaczonych Krzyżem Walecznych o nieznanych adresach”, opublikowanej przez Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych w październiku 1935 roku.

Na liście odznaczonych na zasadzie rozporządzenia Rady Obrony Państwa z dnia 11 sierpnia 1920 roku, znaleźli się dwaj zasłużeni przedstawiciele rodziny.

Józef Tyrański dosłużył się stopnia kaprala. Walczył w trudnych, niemal egzotycznych warunkach w szeregach Wojska Polskiego na Syberii (b. W. P. na Syberji). Formacje te, często tworzone z byłych jeńców i zesłańców, toczyły ciężkie boje podczas rosyjskiej wojny domowej, chroniąc Polaków i próbując przedrzeć się do ojczyzny. Służba na dalekim wschodzie, w skrajnie nieprzyjaznym klimacie, wymagała hartu ducha i wielkiej determinacji.

Drugim odznaczonym jest Wojciech Tyrański, w stopniu szeregowca (szer.). Jego szlak bojowy był ściśle związany z legendarnymi formacjami marszałka Józefa Piłsudskiego – służył on w byłym 2 pułku piechoty Legionów Polskich (b. 2 p. p. Leg. Pol.). Formacja ta wsławiła się walecznością na wielu frontach walki o niepodległość, stanowiąc twardy trzon odradzającego się Wojska Polskiego.

Dokument z 1935 roku, na którym widnieją oba nazwiska, miał na celu odnalezienie weteranów, którzy z powodu wojennej zawieruchy i ciągłych zmian miejsc pobytu do tamtej pory nie odebrali swoich legitymacji i odznak Krzyża Walecznych. Ministerstwo Spraw Wojskowych z pomocą samorządów oraz lokalnej prasy, nakazało ogłoszenie tej listy, by weterani lub (w przypadku ich śmierci) ich rodziny mogły zgłosić się po należne im, zaszczytne odznaczenia państwowe.

Koniec XIX wieku to okres niezwykle burzliwego i często chaotycznego rozwoju przemysłowej Łodzi. Ogromny głód inwestycji i pęd do szybkiego zysku nierzadko przysłaniały kwestie bezpieczeństwa i prawa budowlanego. Boleśnie przekonali się o tym robotnicy pracujący przy jednej ze wznoszonych inwestycji. Zdarzenie to na zawsze zapisało się w historii miasta, a także w genealogii rodziny Tyrańskich.

Jak donosił na pierwszej stronie „Kurjer Warszawski” w kwietniu 1893 roku, w Łodzi doszło do wstrząsającej katastrofy budowlanej. Zawaleniu uległa znaczna część wznoszonego, potężnego gmachu zwanego „Domem Bławata”. Szybko stało się jasne, że nie był to nieszczęśliwy wypadek, lecz efekt rażących zaniedbań. Wewnętrzne roboty budowlane prowadzono tam pospiesznie, tuż po zamknięciu jesiennego sezonu budowlanego, a pod nieobecność inżyniera kierującego budową, niebezpiecznie naruszono konstrukcję, przebijając grube mury nośne. Jak podawała prasa, do zawalenia doszło tuż po wznowieniu prac, mimo wyraźnych ostrzeżeń o ryzyku i pojawiających się rysach na ścianach.

Po początkowym odgruzowywaniu ratownicy podjęli trudną decyzję o przerwaniu prac ze względu na pękanie ocalałych fundamentów. Jednakże, dzięki interwencji P. Fernbacha, ostrożnie wzmocniono mury i wznowiono działania. To właśnie robotnicy oczyszczający sutereny zauważyli rękę zaciśniętą na jednym z fundamentów. Doprowadziło to do odnalezienia zwłok Władysława Tyrańskiego.

Władysław Tyrański w chwili śmierci miał niespełna 24 lata. Z artykułu wyłania się obraz silnego, dobrze zbudowanego mężczyzny, który według relacji, przed śmiercią najprawdopodobniej próbował ratować się ucieczką, usiłując osłonić się dłońmi przed osuwającymi się ścianami. Obrażenia były jednak śmiertelne – zginął przyciśnięty tonami gruzu w pozycji klęczącej. Prasa opisywała dramatyczny widok jego zmiażdżonej głowy i ciała. Jego śmierć, wywołana bezmyślnością inwestorów, wzbudziła ogromne współczucie wśród świadków wydobycia zwłok, którzy odmówili za niego cichą modlitwę.

Tragedia Władysława miała dodatkowy wymiar, który poruszał ówczesnych czytelników. Jego ojciec Aleksander pracował w tym czasie jako zwrotniczy na stacji w Kutnie. Z powodu obowiązków służbowych na kolei nie mógł nawet od razu przybyć do Łodzi, aby czuwać przy poszukiwaniach syna. Oczekiwał na te tragiczne wieści na odległość, przybywając dopiero na wezwanie telegraficzne po odnalezieniu ciała.

Koniec II wojny światowej nie przyniósł upragnionego pokoju na terenach dzisiejszego Podkarpacia. Ziemia sanocka w 1945 roku stała się areną brutalnego, lokalnego konfliktu polsko-ukraińskiego, w którym nierzadko ofiarami padała bezbronna ludność cywilna zmuszona do życia w ciągłym strachu, podejrzliwości i bezprawiu.

Wieś Dobra (wówczas podzielona na Dobrą Szlachecką i Rustykalną) była przed wojną dużą miejscowością o zróżnicowanej strukturze etnicznej, w której dominowali Ukraińcy obok mniejszości polskiej i żydowskiej. W 1945 roku na tych terenach szerzył się chaos wywołany działalnością UPA oraz zbrojnych oddziałów nowej władzy komunistycznej, takich jak Milicja Obywatelska (MO). Mieszkańcy Dobrej byli ofiarami napadów, rekwizycji, a często samosądów, na co wskazują liczne raporty o morderstwach i zbrodniach odwetowych dokonywanych w tej okolicy przez obie strony konfliktu.

Jak głęboko w tym konflikcie osadzone były osobiste porachunki i nienawiść, ukazuje dramatyczny dokument z Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej (sygn. AIPN Rz 072/1). Jest to wyciąg z protokołu przesłuchania z dnia 30 kwietnia 1945 roku. Zeznania, złożone przed referentem Służby Bezpieczeństwa OUN (Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów), rzucają światło na tajemnicze zniknięcie kilkorga mieszkańców Dobrej, w tym dwójki przedstawicieli rodu Tyrańskich.

Zgodnie z zapisem, przesłuchiwana Justyna Gisiewicz zeznała:

„Doniosłam na milicję w Sanoku na następujących Ukraińców ze wsi Dobra: Tyrański Semen i Tyrańska Anna, Demkowycz Andrij, Demkowycz Mykoła, Uhryn Iwan. Zostali aresztowani przez milicję z Sanoka i po drodze przepadli bez śladu.”

Słowa te dokumentują dramatyczny mechanizm, w którym donos ze strony sąsiadów do organów komunistycznych (MO) stawał się wyrokiem śmierci. Aresztowani przez sanocką milicję Semen i Anna Tyrańscy, wraz z trzema sąsiadami, nigdy nie dotarli do oficjalnego aresztu i nigdy nie stanęli przed sądem. Stwierdzenie, że „po drodze przepadli bez śladu”, w ówczesnych realiach oznaczało najpewniej pozasądową egzekucję dokonaną w lasach lub nad brzegiem Sanu. Ciała wielu zaginionych w ten sposób ludzi, nierzadko wrzucano po egzekucji prosto do rzeki.

Ziemia chełmska w latach okupacji hitlerowskiej była miejscem intensywnych i brutalnych zmagań z wrogiem. To właśnie tam, w Rejonie V Obwodu Chełm, w 1942 roku z inicjatywy Zygmunta Brzuszkiewicza posługującego się pseudonimem „Żak” powołano do życia specjalną grupę dywersyjną. W skład tego wąskiego, siedmioosobowego oddziału wszedł urodzony w 1919 Władysław Tyrański (w powojennych zestawieniach rozpoznanych partyzantów AK z Rejonu V figuruje on błędnie jako Wacław Tyrański), stając do walki ramię w ramię z tak cenionymi partyzantami jak Iżycki, Czesław Prus „Minias” czy Ciesielko „Kosa”. Grupa ta stała się zalążkiem lokalnych struktur „Kedywu”, przeprowadzając najodważniejsze uderzenia w siły wroga. Wojna o tory i niemieckie transporty Działalność oddziału, do którego należał Tyrański, była solą w oku niemieckich władz wojskowych i administracyjnych. Głównym celem partyzantów z Rejowca i okolic stało się paraliżowanie logistyki Wehrmachtu poprzez spektakularne akcje sabotażowe na kolei. Grupa ta systematycznie wysadzała pociągi towarowe i transporty żołnierzy zdążające na front wschodni. Jak odnotowano w zapiskach z tamtego okresu, niektóre z ich precyzyjnych uderzeń, w tym niszczenie torowisk w okolicach stacji Kanie czy minowanie węzła w Rejowcu, potrafiły całkowicie wstrzymać ruch niemieckich pociągów nawet na 72 godziny. Cena oporu na Lubelszczyźnie Koniec II wojny światowej nie oznaczał dla Władysława Tyrańskiego upragnionego spokoju. Podobnie jak wielu innych żołnierzy Armii Krajowej, z powodu swojej heroicznej działalności w podziemiu, stał się wrogiem w oczach komunistycznego aparatu państwowego. Przez lata powojenne był inwigilowany, prześladowany i wielokrotnie przesłuchiwany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa (UB). Mimo ciągłego zagrożenia i represji, zdołał ułożyć sobie życie w nowej rzeczywistości. Podjął pracę w Cementowni Rejowiec (z którą przed aresztowaniem związany był jako ślusarz również jego towarzysz broni, Wincenty Iżycki ). Tyrański pełnił tam niezwykle odpowiedzialną funkcję kierownika laboratorium. Władysław Tyrański zmarł w 1971 roku w Rejowcu Fabrycznym, zamykając tym samym ważny rozdział w historii swojego rodu. Walka i zaangażowanie w działalność podziemną wiązały się z nieustannym zagrożeniem nie tylko dla samych żołnierzy, ale również dla ich najbliższych. Z dokumentów dotyczących okupacji w gminie Rejowiec wynika jasno, że rodzina Tyrańskich poniosła z rąk niemieckich oprawców bardzo wysoką ofiarę. W tajnym wykazie strat ludności, dokumentującym mieszkańców regionu zamordowanych przez Gestapo i SS w ramach zbiorowych represji, widnieje również brat Marian Tyrański.

Marian Tyrański, urodzony w 1909 roku w Rejowcu, był jedną z 36 ofiar pokazowej egzekucji przeprowadzonej przez Niemców 10 marca 1944 roku na placu Targowica w Chełmie. Tragiczna śmierć tego młodego ojca, który osierocił troje dzieci, stanowi bolesny symbol nazistowskiego terroru na ziemiach polskich.

Wydarzenia z 10 marca były bezpośrednim skutkiem akcji zbrojnej przeprowadzonej trzy dni wcześniej przez polskie podziemie. 7 marca 1944 roku w pobliżu miejscowości Marynin żołnierze Armii Krajowej zorganizowali zasadzkę na niemiecki transport, w której zginęło dwóch oficerów SS. Okupacyjne władze natychmiast zaplanowały bezwzględną i pokazową akcję odwetową, której głównym celem było masowe zastraszenie lokalnej społeczności.

Na miejsce kaźni celowo wybrano chełmski plac targowy, a egzekucję przeprowadzono w biały dzień na oczach celowo spędzonych tam mieszkańców miasta. Niemcy przywieźli na miejsce 36 skazańców, z których większość stanowili członkowie podziemia przetrzymywani wcześniej w więzieniu na Zamku Lubelskim. Skazańców rozstrzelano pod murem cmentarnym, a dowódca plutonu egzekucyjnego osobiście dobijał z pistoletu osoby dające jeszcze oznaki życia.

O pokazowej egzekucji informowały oficjalne niemieckie obwieszczenia, w których okupant cynicznie tłumaczył mord koniecznością zwalczania polskiego ruchu oporu. Rozwieszone w mieście plakaty, zredagowane przez Dowódcę Policji Bezpieczeństwa i SD, zawierały pełną listę nazwisk rozstrzelanych ofiar. Miało to wywołać dodatkowy efekt psychologiczny i zdławić chęć do dalszej konspiracji.

Wśród zakładników zamordowanych na chełmskiej Targowicy znalazł się pochodzący z Rejowca, 35-letni Marian Tyrański, którego śmierć była elementem planowej eksterminacji polskiego społeczeństwa. Jego przedwczesna śmierć oznaczała niewyobrażalną tragedię dla bliskich, a przede wszystkim dla trojga jego osieroconych dzieci. Zbrodnia ta jest dobitnym przykładem tego, jak brutalne działania zbrojne okupanta bezpowrotnie niszczyły życie i przyszłość lokalnych rodzin.

Ciała Mariana Tyrańskiego oraz pozostałych 35 pomordowanych zakładników przewieziono i zrzucono do wspólnej, zbiorowej mogiły bezpośrednio po egzekucji. Miejsce ich pochówku znajduje się w południowo-wschodniej części cmentarza parafialnego przy ulicy Lwowskiej w Chełmie. Współcześnie lokalna społeczność, kombatanci oraz władze samorządowe każdego roku gromadzą się przed tamtejszym pomnikiem, dbając, by historia ta nie uległa zatarciu.

Kariera Kazimierza Tyrańskiego była ściśle powiązana z protekcją najwyższych urzędników państwowych, a zwłaszcza ministra handlu zagranicznego Jerzego Olszewskiego. Otrzymawszy stanowisko pełnomocnika rządu ds. inwestycji oraz paszport dyplomatyczny, dyrektor Minexu zyskał niemal nieograniczoną swobodę działania. Powierzono mu między innymi wybór zagranicznych wykonawców kluczowych krajowych inwestycji – decydował o tym, kto wybuduje luksusowy wieżowiec Intraco czy też obiekty przy Pomniku-Szpitalu Centrum Zdrowia Dziecka. W rezultacie traktował państwowe przedsiębiorstwo i fundusze publiczne jak własny folwark.

System nielegalnych zysków Tyrańskiego opierał się na rozbudowanej sieci relacji z zachodnimi przedsiębiorcami. Proceder, zapoczątkowany jeszcze w latach 60., ewoluował od fundowanych wczasów na Majorce po gigantyczne łapówki rzędu setek tysięcy dolarów wpłacane na potajemne konta w szwajcarskich bankach. Mechanizm był prosty – preferencyjne warunki handlowe lub przydział lukratywnych kontraktów budowlanych w PRL w zamian za osobiste gratyfikacje, nierzadko narzucane poprzez celowe omijanie procedur i zastraszanie podwładnych ekspertów powołujących się na niższe ceny i lepszą jakość.

Dwa miesiące po podpisaniu porozumień sierpniowych w 1980 roku, proces Tyrańskiego stał się symbolem rozliczeń z minioną dekadą. Prasa ochrzciła go mianem „nababa PRL”, przypominając o jego luksusowym BMW i wystawnych bankietach z importowanymi krewetkami. W trakcie procesu oskarżony wybrał drogę częściowej „szczerości”, przyznając się do omijania procedur przy użyciu podwójnych standardów – rzekomo dla „dobra państwa” w trudnym międzynarodowym biznesie – lecz wypierał się zagarniania mienia. Sąd ostatecznie skazał go na 15 lat pozbawienia wolności oraz przepadek mienia wycenianego wówczas na 6 milionów złotych.

Historia dyrektora Minexu znalazła równie nietypowy epilog. Skazany ostatecznie nie odbył pełnej kary więzienia – wyszedł z zakładu karnego na przepustkę zdrowotną w czasie stanu wojennego i już do niego nie wrócił. Jak ustaliły dziennikarskie śledztwa w tamtym czasie, dzięki ukrytym na zagranicznych kontach funduszom zdołał otworzyć świetnie prosperujący biznes poza granicami kraju. Gdy w 1989 roku dobiegły go sygnały o konieczności powrotu za kraty, niepostrzeżenie opuścił Polskę, na zawsze zacierając za sobą ślady i stając się jedną z najbardziej enigmatycznych postaci tamtych lat.

Jesienią 1598 roku parafia w Modlnicy, należąca do dekanatu skalskiego, przeżyła wizytację kanoniczną zarządzoną przez kardynała Jerzego Radziwiłła. Drewniany kościół znajdował się w dobrym stanie, posiadał trzy ołtarze, dzwonnicę ufundowaną przez Mikołaja Salomona Starszego oraz bogate wyposażenie liturgiczne. Modlnicka parafia swoim zasięgiem obejmowała wówczas wsie: Modlnicę, Zabierzów, Tomaszowice, Podskalany i Szyce. Sytuacja księdza Tyrańskiego Proboszczem był ksiądz Mateusz Tyrański, dawny wikary księdza Tomasza z Płazy. Duchowny posiadał świetne zaplecze majątkowe: trzy pola, dwa ogrody, dwa stawy rybne, dziesięciny snopowe oraz dom z werandą. Majątek pozwalał mu na utrzymanie rektora szkoły parafialnej, jednak kontrola wykazała braki administracyjne. Ksiądz Tyrański nie prowadził obowiązkowych ksiąg parafialnych ani rejestru ofiar z pogrzebów, za które obowiązywała stawka jednego florena. Nakazy i rygory duszpasterskie Wizytatorzy napomnieli proboszcza za nienależyte wypełnianie obowiązków. Nakazano mu, aby modlitwy Ojcze Nasz, Zdrowaś Maryjo i Wierzę w Boga recytowano przed kazaniem, a po jego zakończeniu śpiewano Dziesięć Przykazań. Zabroniono wysłuchiwania spowiedzi w zakrystii na rzecz miejsc publicznych w kościele. Dodatkowo odnotowano zakaz wchodzenia do świątyni dla kobiet tuż po porodzie, co wynikało z ówczesnego pojęcia czystości rytualnej.

W początkach lat dwudziestych XX wieku zakłady Mechaniczne E. Plage i T. Laśkiewicz stały się jednym z głównych dostawców dla polskiego lotnictwa. Niestety, produkowane tam na włoskiej licencji samoloty Ansaldo ulegały tak częstym awariom, że w wojsku szybko zyskały miano „latających trumien”. Do najgłośniejszej tragedii doszło w kwietniu 1922 roku, kiedy to nad lubelskimi łąkami zginęli oblatywacze: chorąży Józef Ryba i sierżant Wiktor Górski. Winą za liczne katastrofy początkowo obarczano wady włoskich projektów silników oraz brawurę samych pilotów. Tyrański przerywa milczenie Sprawa przybrała niespodziewany obrót, gdy w 1924 roku prasa, w tym „Nowa Ziemia Lubelska” i „Ilustrowany Kurjer Codzienny”, zaczęła pisać o możliwym sabotażu w fabryce. W centrum wydarzeń znalazł się pracujący w lubelskich zakładach monter czeskiego pochodzenia – Józef Tyrański. Mężczyzna ten zgłosił się do wojskowej komisji kontrolnej, wskazując na liczne usterki i celowe fuszerki przy produkcji silników. Według relacji Tyrańskiego, wady miały wynikać z pośpiechu robotników, którzy niestarannie wykonywali swoje zadania, aby uzyskać wyższe premie finansowe. Zeznania montera wywołały burzę, zmuszając władze wojskowe i administracyjne do wszczęcia oficjalnego śledztwa. Szpieg vel Gebauer Prawdziwe oblicze rzekomego demaskatora wyszło na jaw znacznie później, nadając tej historii wymiar rasowego thrillera. Z historycznych analiz wynika, że Józef Tyrański posługiwał się fałszywą tożsamością i funkcjonował również jako Gebauer. W rzeczywistości był to agent czechosłowackiego wywiadu, który z powodzeniem zinfiltrował polski przemysł zbrojeniowy w newralgicznym momencie jego budowy. Praca na stanowisku mechanika w kluczowych zakładach lotniczych dawała mu doskonały dostęp do tajemnic technologicznych II Rzeczypospolitej. Demaskator czy sabotażysta Odkrycie prawdziwej tożsamości czeskiego agenta stawia jego dawne zeznania w zupełnie nowym świetle. Otwartym pozostaje pytanie, czy zadaniem Tyrańskiego była wyłącznie cicha inwigilacja fabryki Plage i Laśkiewicz, czy też prowadził on aktywny sabotaż. Wskazywanie przez niego na błędy innych robotników mogło być sprytną zasłoną dymną, mającą na celu odwrócenie uwagi śledczych od jego własnej, dywersyjnej działalności przy silnikach Ansaldo. Mimo upływu lat, historykom nie udało się jednoznacznie rozstrzygnąć, ile z lubelskich katastrof było faktycznym wynikiem wadliwego projektu, a ile celową robotą Józefa Tyrańskiego.

Cenną pamiątką po Aleksandrze Tyrańskim, urodzonym w 1844 roku w miejscowości Młynek (gmina Osiek Mały) jest oryginalny, odręczny podpis. Ten unikalny dokument to nie tylko dowód tożsamości przodka, ale również fascynujące świadectwo tamtej epoki. Wyróżnia go charakterystyczny, niezwykle energiczny charakter pisma, który zdradza stanowczość i pewność ręki człowieka nawykłego do dokładności – cech absolutnie kluczowych dla pracownika XIX-wiecznej kolei. Życie zawodowe i prywatne Aleksandra wiązało się z ciągłymi zmianami miejsca zamieszkania, co było typowe dla pracowników kolei w tamtym okresie. Jego droga wiodła z rodzinnej gminy Osiek Mały, przez Kutno – istotny węzeł komunikacyjny, aż po Aleksandrów Kujawski. Ten ostatni był wówczas strategiczną stacją graniczną między zaborami rosyjskim a pruskim, co czyniło służbę w tym miejscu niezwykle odpowiedzialną i wymagającą.